Δημόσια Διοίκηση

βάσσια έχω δουλέψει δύο-δυόμισι χρόνια. μικρό διάστημα βέβαια, αλλά είδα κάποια πράγματα. έχω δουλέψει στο δημόσιο με σύμβαση, και ως ελεύθερος επαγγελματίας παράλληλα, έχοντας να κάνω με την πολεοδομία. και στις δύο περιπτώσεις είδα τα μύρια όσα κι έχω φρίξει. κι έχω δει επίσης πως όσο και να θες να είσαι σωστός, το σύστημα με το οποίο λειτουργούν τα πάντα, σε 'ρουφάει' σαν ρουφήχτρα, σου αφαιρεί όλη την ενέργεια και διάθεση και σε κάνει να νιώθεις πολλές φορές άσχημα, για πολλά πράγματα, αν έχεις στοιχειώδη ευσυνειδησία. έχω δει με τα μάτια μου χρηματισμούς, στην ψύχρα, έχω δει αδικίες, έχω δει ένα σωρό πράγματα, και κυρίως: ενδουπηρεσιακό πόλεμο των υπαλλήλων που θέλουν να αντισταθούν σε αυτά. κρίμα πολύ κρίμα.

όλη η κατάσταση είναι ένα ντόμινο.

Όλα αρχίζουν απο την νοοτροπία του καλοπεράκια που είναι γνώρισμα μεγάλου μέρους της κοινωνίας μας.

σε συνδιασμό με την τεράστια ανεργεία και τους νόμους που ισχύουν στον ιδιοτικό τομέα προκαλόντας όλο και περισσότερη ανασφάλεια στους εργαζομένους

φτάνουμε στην ελκυστικότητα του δημόσιου τομέα και ο βαθμός ελκυστικότητας είναι τέτοιος που ρίχνουμε και ανεβάζουμε κυβερνήσεις για μία θεσούλα στο δημόσιο,

οι κυβερνήσεις το εκμεταλεύονται αυτό και κάνουν τη δημόσια διοίκηση δόλομα για ψήφους.

Για μένα η μονιμότητα τον υπαλλήλων είναι η μεγαλήτερη πληγή της δημόσιας διοικησης, ας είχαν και εκείνοι την προοπτηκή της απόλυσης εφόσον δεν έκαναν σωστά την δουλεία τους, ας κρίνονταν απο τους πολίτες και τότε θα έβλεπες πως θα ασχολιόταν ο καθένας με την δουλεία του και όχι με τον διπλανό του υπάλληλο για να του κάνει την ζωή κόλαση όταν θέλει να φερθεί σωστα..., κα ποίος θα ζητιάνευε θεσούλες στο δημόσιο απο υπουργούς.

Γενικά η λύση είναι μία: "Οχι πολίτες δύο ταχυτήτων" στην εργασία να έχουν όλοι τις ίδιες υποχρεώσεις και δικαιόματα είτε είναι δημόσιοι υπάλληλοι είτε είναι ιδιοτικοί

Γνωρίζω πολύ καλά κι από πρώτο χέρι, άνθρωπο που βρίσκεται σε μεγάλο οργανισμό του Δημοσίου από τον καιρό που φοιτούσε σε Πολυτεχνιακή σχολή. Μετά το στρατιωτικό του, μπήκε για τα καλά στην ουσία των γνώσεών του και προσπάθησε να πραγματοποιήσει τις ανθώπινες φιλοδοξίες του: να είναι συνεπής επαγγελματίας! Αντιμετώπισε την καχυποψία και την αντιπαλότητα των συναδέλφων του, οπότε αποφάσισε να "ρίξει νερό στο κρασί του"!
Τα χρόνια περνούσαν κι ήλθε η ώρα που βάσει προγράμματος, έπρεπε να γίνει προϊστάμενος στον τομέα του (όχι μόνον λόγω παλαιότητας αλλά και προσόντων), λοιπόν προσπάθησε να το αποφύγει όσο τίποτ' άλλο, γιατί γνώριζε σε τι συμφαίροντα θα έμπαινε διαιτητής!!!!

Η άρση της μονιμότηταςμπορεί να είναι μια λύση αλλά προϋποθέτει όμως την διασφάλιση της αξιοκρατίας Οτι δηλαδή δεν θα μπορεί ο άλλος να σε απολύσει για άλλου είδους σκοπιμότητες πλην της αποδοσης σου στην εργασία η οποία θα εκτιμάται με αδιάβλητα κριτήρια και οτι θα απαλαγεί η Δ.Δ απο τις παρεμβάσεις των πολιτικών

Ran Τan Plan, δεν είπα ότι αυτό θα πρέπει να γίνεται αλλά διευκολύνει την κυβέρνηση να έχει δικά της στελέχη -που να έχουν βέβαια όλα τα τυπικά προσόντα- έτσι ώστε να εφαρμόσουν τις ιδέες της. Ελπίζω να έγινα κατανοητή.

Μακάρι να μην υπήρχαν κομματικές μικροπολιτικές σκοπιμότητες στην πρόσληψη ειδικά στο δημόσιο, κι εγώ είμαι ενάντια σε αυτό.

Θα παραθεσω - προκειμενου να μην κουρασω - τμηματικα αποσπασματα απο μια πολυ ενδιαφερουσα αναλυση που φωτιζει τις σχεσεις και τις αγκυλωσεις που παρατηρουνται στη συγχρονη ελληνικη δημοσια διοικηση.

Μερος πρωτο

To ελληνικο πελατειακο κρατος και η ανωτερη δημοσιουπαλληλια

To πελατειακο συστημα ειναι, πανω απ" ολα,ενας τροπος ενταξης των μαζων στην πολιτικη.Το συνηθες ερωτημα ειναι με ποιους τροπους οι πολιτες συναπτουν πελατειακες σχεσεις με τους πολιτικους και τα κομματα στις παρυφες του κρατους (π.χ. με διορισμους,μεταθεσεις,δανεια).

H δημοσια διοικηση που γεννηθηκε μετα τη δημιουργια του συγχρονου ελληνικου κρατους το 1830,παρουσιαζει σαφως ολα τα τυπικα χαρακτηριστικα μιας ιεραρχικης οργανωσης η οποια λειτουργει με στοχο την επιτευξη ορισμενων σκοπων.Αυτο δεν ειναι αξιο αποριας,καθως οι πρωτοι ανωτεροι διοικητικοι υπαλληλοι του νεοσυσταθεντος κρατους ηταν βαυαροι αξιωματουχοι που συνοδευσαν τον Οθωνα οταν εκεινος αναχωρησε απο τη Βαυαρια για να γινει ο πρωτος ηγεμονας της συγχρονης Ελλαδας.
Γρηγορα,παραλληλα με την επισημη δομη,η δημοσια διοικηση απεκτησε και τα ανεπισημα παθολογικα χαρακτηριστικα που παρατηρουνται σε αλλες συγχρονες διοικησεις (π.χ. τυπολατρια). Πραγματι,η διαδικασια μεταφυτευσης φιλελευθερων θεσμων,συμπεριλαμβανομενων και των διοικητικων,σε μια προ-νεωτερικη αγροτικη κοινωνια οπως ηταν η Ελλαδα των αρχων του 19ου αι.παρηγαγε καθ" υπερβολη μια ανεπισημη οψη,δηλ. πολλαπλες λανθανουσες,αν και διαδεδομενες σχεσεις αναμεσα σε δημοσιες υπηρεσιες και πολιτικα κομματα και αναμεσα σε δημοσιους υπαλληλους και πολιτες.Οι αναπισημες αυτες σχεσεις αναπτυχθηκαν στο εδαφος των δικτυων πελατειας που οπως ειναι γνωστο δημιουργηθηκαν μεταξυ ψηφοφορων,πολιτικων κομματων και του κρατικου μηχανισμου απο τοτε που η Ελλαδα εγινε ανεξαρτητο κρατος το 1830.

Εκτοτε,η εκτεταμενη αλλα αναποτελεσματικη αναπυξη του ελληνικου πελατειακου κρατους σχετιζεται με την ανιση αναπτυξη του ελληνικου καπιταλισμου κατα τον 19ο και 20ο αι.Οπως και σε αλλες χωρες με πρωιμο κοινοβουλευτισμο και καθυστερημενη εκβιομηχανιση,η πολιτικη συμμετοχη αλλα και η οργανωση του κρατους διεπονταν απο σχεσεις πατρωνιας.Ο ελληνικος κρατικος μηχανισμος φερει τα χαρακτηριστικα του νομικο - ορθολογικου γραφειοκρατικου μοντελου,σε συνδυασμο με στοιχεια "πατρογονικης" γραφειοκρατιας.Το πελατειακο συστημα υπηρξε ευρεως διαδεδομενο σε ολα τα επιπεδα,τοσο στις κατωτερες οσο και στις ανωτερες βαθμιδες της δημ. διοικησης.Σημερα,στις ανωτερες υπηρεσιακες θεσεις,ακριβως κατω απο τη βαθμιδα του υπουργου,βρισκει κανεις συμβουλους υπουργων,οι οποιοι ειναι πολιτικα διορισμενοι,οπως και οι γενικοι και ειδικοι γραμματεις των υπουργειων.

Οι κρατικες πολιτικες αναφορικα με τη στρατολογηση νεου προσωπικου ακολουθουν μια τυπικη αξιοκρατικη λογικη η οποια αμβλυνεται απο υπολογισμους πολιτικης πατρωνιας και αναμειγνυεται επισης με ενα στοιχειο κοινωνικης προνοιας.Συχνα το προσωπικο που προσλαμβανεται δεν εχει διαχειριστικα προσοντα,εχει ομως αναγκη για δουλεια και γενικη γνωση του νομικου πλαισιου της διοικησης.Το δημοσιουπαλληλικο σωμα στην Ελλαδα αποτελειται απο υπαλληλους γενικων δεξιοτητων (generalists). Η ταση αυτη ειναι αποτελεσμα της πολτιτικης προσωπικου πολλων κυβερνησεων η,μαλλον της ελλειψης της.

Το γενικο μοτιβο ειναι οτι οιεσδηποτε νεες ρυθμισεις για απεξαρτημενες απο την πατρωνια προσληψεις,συνοδευονται απο καθιερωση εξαιρεσεων στην παγια διαδικασια - εξαιρεσεων που εφαρμοζονται καποιες φορες και προτου εφαρμοστει η ιδια η διαδικασια.
Η πατρωνια συνδεεται με το γεγονος οτι η δημοσιουπαλληλια ειναι υπερδιογκωμενη στις ανωτερες βαθμιδες της και αρκετα πολιτικοποιημενη.Οι ανωτεροι πολιτικοι αξιωματουχοι (που διοριζονται απο το κυβερνων κομμα) αποτελουν ενα υπερπληθες στρωμα διοικητικου προσωπικου που εχει εισφρυσει αναμεσα στον υπουργο και στους ανωτερους δημοσιους υπαλληλους.
Εξαλλου,η διαχυση των πελατειακων πρακτικων στην πολιτικη προσωπικου εχει επηρεασει τη δομη της διοικησης.Η κλιμακα σταδιοδρομιας υποκειται σε πειραματισμους απο τους αρμοδιους υπουργους των κομματων που εναλλασσονται στην εξουσια.
Τελος,εξαιτιας της βραχυπροθεσμης πελατειακης λογικης,η οποια στηριζεται σε ελπιδες για βραχυπροθεσμα εκλογικα οφελη αντι σε μακροπροθεσμο προγραμματισμο απο πλευρας των διαδοχικων κυβερνησεων,υπαρχει πολλαπλασιασμος των διοικητικων μοναδων,επικαλυψη δικαιοδοσιων και ανεπαρκης οριζοντια επικοινωνια και συντονισμος αναμεσα σε υπουργεια και μοναδες του ιδιου υπουργειου.

Και οι τρεις αυτες τασεις,χαρακτηριζουν το ελληνικο πελατειακο κρατος.

Μερος δευτερο: Πελατειακο πλεγμα και δημοσια διοικηση

Η σημερινη δημοσια διοικηση αποτελειται απο ενα ιδιαιτερα διασπασμενο σωμα δημοσιων υπαλληλων - πραγμα που οφειλεται στον ανταγωνισμο των πολιτικων κομματων.
Αυτη η διασπαση και το γεγονος οτι η συνθεση της δημοσιουπαλληλιας ειναι ιδιαιτερα ευαισθητη στις κυβερνητικες αλλαγες,κανει τους διοικητικους αξιωματουχους,ως ομαδα,σχετικως ανισχυρους σε συγκριση με τους πολιτικους αξιωματουχους,ενω επιτρεπει σε ορισμενους απο αυτους,ως ατομα,να ασκουν εξουσια χρησιμοποιωντας τις προσωπικες τους διασυνδεσεις και τις κομματικες τους σχεσεις.Πραγματι,ως ατομα - για παραδειγμα , μελη ανεπισημων φατριων - οι δημοσιοι υπαλληλοι μπορουν,παρα το χαμηλο κυρος τους,να χαιρουν καποιας ιδιαζουσας επιρροης στους πολιτικους τους προισταμενους και στην πραξη κατορθωνουν καποτε να παρεμποδιζουν την εφαρμογη πολιτικων προσωπικου που τους θιγουν.

Οπως ειναι γνωστο,η ελληνικη διοικηση οικοδομηθηκε τον 19ο αι. με προτυπο τη ναπολεοντεια διοικηση.Το συστημα αυτο,που ισχυει ακομη και σε αλλα κρατη της ηπειρωτικης Ευρωπης,ενεχει συγκεντρωτισμο της εξουσιας,ενοτητα ευθυνης,εμμονη στη φιλελευθερη αρχη της ισοτητας εναντι του νομου και αξιοκρατικη στρατολογηση διοικητικου προσωπικου.Σημερα ειναι δυσκολο να διακριθουν το διοικητικο απο το πολιτικο επιπεδο στο ελληνικο συστημα οργανωσης του κρατους,το οποιο μεχρι προσφατα ηταν και ακρως συγκεντρωτικο.

Μια επιπλεον διασταση,περαν της πολιτικοποιησης και του συγκεντρωτισμου,η οποια διακρινει την ελληνικη διοικηση απο αντιστοιχους οργανισμους της Β.Ευρωπης ειναι ενα πληθος ιδιατερων ατυπων χαρακτηριστικων.Ηδη παροντα κατα τη δημιουργια του ελλ.κρατους του 19ου αι. τα ατυπα αυτα χαρακτηριστικα εγιναν απο τοτε μονιμα,παιρνοντας διαφορες μορφες.Προκειται για 5 γνωστα αλλα "ανεπισημα" στοιχεια οργανωσης και διοικησης της κυβερνησης,τα οποια σε αλληλεπιδραση μεταξυ τους,συνιστουν την ουσια του ελλ.διοικητικου προβληματος.Θα μπορουσαν να θεωρηθουν γενικα,ως συστατικα ενος "ιδεοτυπου" του πελατειακου κρατους.

1) Το ειδος του νομικου πλαισιου,εντος του οποιου λειτουργει η δημ.διοικηση.Αυτη δε ρυθμιζεται απο σταθερα,ευληπτα σχηματα.Αυτα τροποποιουνται συνεχως.
Ετσι,η θεση,η στρατολογηση και τα ειδη της στασδιοδρομιας των δημ.υπαλληλων ποικιλλουν σημαντικα στο πλαισιο της δημοσιουπαλληλιας,βασει των συχνα μεταβαλλομενων διοικητικων πολιτικων των εκαστοτε κυβερνησεων.

2) Το ευρος των πολιτικων διορισμων στη διοικηση δεν ειναι εκ προοιμιου καθορισμενο.Μονιμες υπαλληλικες θεσεις μπορουν να μεινουν κενες και τα κενα αυτα να αποτελεσουν αφορμη για προσωρινους πολιτικους διορισμους.Οι ιδιοι οι υπουργοι συγκροτουσαν ανεκαθεν εντος των υπουργειων "πολιτικα" γραφεια,τα οποια συχνα κατεληγαν να ειναι υπερμεγεθη.Αυτο το χαρακτηριστικο εχει δυο πιθανες επιπτωσεις: Κατα πρωτον,οι μονιμοι υπαλληλοι ενδεχομενως παρακαμπτονται και κατα συνεπεια αποθαρρυνονται.Κατα δευτερον,αυτοι πολιτικοποιουνται.Αναζητουν δηλ πολιτικους πατρονες σε συγκεκριμενους πολιτικους η και ολοκληρα κομματα και συνδεουν την αφοσιωση και την επαγγελματικη τους σταδιοδρομια με αυτα.

3) Η ελληνικη δημ.δοικηση εχει υπερβαλλον προσωπικο σε μερικους τομεις της εξαιτιας διαδοχικων μαζικων στρατολογησεων απο εναλλασσομενα πολιτικα καθεστωτα και κομματα,μα ταυτοχρονα εχει ελλειψεις προσωπικου σε αλλους διοικητικους τομεις.Το πελατειακο κρατος δεν ειναι μεγαλο,ειναι ομως ετεροβαρες.
Σε γενικες γραμμες,οπως ειναι γνωστο,ο δημ.τομεας στην Ελλαδα αποτελει επιθυμητη διεξοδο για μεγαλα τμηματα του εργατικου δυναμικου και πιο συγκεκριμενα για τη μικροαστικη και τη μεσοαστικη ταξη.Απο την αλλη πλευρα,ειναι δυσκολο να βρει κανεις ατομα με ειδικες δεξιοτητες που θα ηθελαν να ενταχθουν στο γραφειοκρατικο μηχανισμο και να απαρνηθουν τις πιθανοτητες για επιτυχημενη σταδιοδρομια στον ιδιωτικο τομεα.Σε τελικη αναλυση,οι δεξιοτητες τους μπορουν να εκτιμηθουν περισσοτερο και να ανταμειφθουν πολυ καλυτερα στην ελευθερη αγορα.Παντοτε ηταν δυσκολο να παρακινηθουν ικανα και φιλοδοξα ατομα να υπηρετησουν ενα δυσκινητο κρατος.

4) Οι παρεμβασεις των πολιτικων ελιτ εκφραζονται με ορους ΄'τεχνικης" διοικητικης μεταρρυθμισης.Τετοιες μεταρρυθμισεις εξηγουνται και δικαολογουνται ως αναγκαιες για τη μεγαλυτερη αποτελεσματικοτητα του μηχανισμου η τη βελτιωση της ανταποκρισης του σε νεες αναγκες.Συχνα ωστοσο,ειναι απλως ενα προπετασμα καπνου στα ματια των πολιτικων αντιπαλων και της κοινης γνωμης.

5) Οι ελληνες δημοσιοι υπαλληλοι ειναι πολιτικα και οργανωτικα αδυναμοι ,συγκρινομενοι με τους παρεμβαινοντες πολιτικους και τα κομματα.Οι νεοδιοριζομενες κυβερνησεις αισθανονται συχνα ελευθερες να επιφερουν σημαντικες αλλαγες οχι μονο στη δομη της δημ.διοικησης,μα και να χειριστουν κατα βουληση προβληματα προσωπικου.Η αντισταση που προβαλλουν οι δημ.υπαλληλοι και οι οργανωσεις τους ειναι σπανια αποτελεσματικη,σε συγκριση με το βαθος και το ευρος των διαδοχικων παρεμβασεων των εναλλασσομενων κυβερνησεων σε θεματα διορισμου και μεταθεσης προισταμενων των υπηρεσιων.Με την ελευση μιας νεας κυβερνησης στην εξουσια,αρκετα ειναι τα ανωτερα στρωματα της διοικητικης ιεραρχιας τα οποια πληρουνται απο πολιτικα διορισμενους η επιλεγμενους δημ.υπαλληλους.Απο αυτην την αποψη,οι δημοσιοι υπαλληλοι στην Ελλαδα δεν ειναι αρκετα ισχυροι ουτε και αυτονομοι ως ομαδα στις σχεσεις τους με τις πολιτικες ελιτ.Ετσι,οι περισσοτεροι δρουν ως ατομα,αναπτυσσουν προσωπικες στρατηγικες και αποκτουν ιδιαιτερες δεξιοτητες στο να χρησιμοποιουν κομματικες και συνδικαλιστικες σχεσεις για να προστατευουν και να προωθουν τη σταδιοδρομια και το διοικητικο τους ρολο,στο βαθμο που εχουν τη σχετικη φιλοδοξια.

Αυτα τα πεντε χαρακτηριστικα συνιστουν την ουσια του ελληνικου πελατειακου κρατους.Ωστοσο δεν αποτελουν "κακοδαιμονια",ουτε συγκυριακο αποτελεσμα.Απορρεουν ως ενα βαθμο αναποφευκτα απο τους ορους υπαρξης της δημ.διοικησης σε μια καινουργια δημοκρατια,κατα τη διαδικασια μεταβασης απο το αυταρχικο καθεστως που εχει καταρρευσει (1974).Επιτεινονται απο τον κομματικο ανταγωνισμο και απο την ταση των πολιτικων κομματων να διατηρουν ολιγαρχικες εσωκομματικες δομες.

Ορισμενα απο τα παραπανω πεντε στοιχεια συναντωνται και σε πιο ανεπτυγμενα απο διοικητικη αποψη κρατη.Η ελληνικη διοικηση,παρουσιαζει αυτα τα χαρακτηριστικα σε μεγαλη εκταση,ιδιαιτερως σε οτι αφορα τις σχεσεις της με τους πολιτικους πατρωνες της και κατα συνεπεια σε σχεση με την περιορισμενη της αποτελεσματικοτητα,το χαμηλο κυρος και την ευκολη προσαρμογη της στον αυταρχισμο την περιοδο της δικτατοριας.
Το οτι τα παραπανω χαρακτηριστικα ειναι πολυ πιο εντονα στην ελλ.διοικηση,απο οτι σε αλλες πιο ανεπτυγμενες διοικησεις,φαινεται απο τις συνεπειες τους που οδηγουν στην απαξιωση της.

Δομη - εξαρτησεις της ελληνικης δημοσιας διοικησης

Η ελληνικη διοικηση διαφερει απο τις δυτικοευρωπαικες σε οτι αφορα ορισμενες συνεπειες λειτουργιας και υπαλληλικης συμπεριφορας.Εκτεταμενη κομματικη ενταξη των δημ.υπαλληλων και ελλειψη επαγγελματισμου,ειναι δυο συνεπειες στις οποιες ειναι εμφανης η παραπανω διαφορα και στις οποιες συμποσουται η αδυναμια χρησιμοποιησης του διοικητικου μηχανισμου για οποιοδηποτε μεγαλο εγχειρημα.Η ατυπη δομη της διοικησης εχει υφανθει γυρω απο μερικες πολιτικες φατριες που αντανακλουν το κομματικο συστημα.Ενω ο διαδεδομενος φατριασμος δεν ειναι αγνωστος σε δυτικοευρωπαικες διοικησεις,οι βασεις του φατριασμου της ελλ.διοικησης ειναι κυριως κομματικης και οχι κοινωνικης,επαγγελματικης,εθνικης η γλωσσικης φυσης.Συγκρινομενη με διοικητικους μηχανισμους της Δ.Ευρωπης,η ελλ.διοικηση δινει την εντυπωση οτι βρισκεται υπο διαρκη μεταρρυθμιση.
Εαν η προσβαση στα πραγματικα κεντρα ληψης αποφασεων στη διοικηση ειναι μπλοκαρισμενη απο κομματικα ελεγχομενες ομαδες και η ποιοτητα των υπηρεσιων που παρεχονται στους πολιτες κατωτερη απο επαγγελματικη,δεν ειναι αξιο αποριας το γεγονος οτι οι πολιτες βλεπουν τη διοικηση ταυτοχρονως ως πανταχου παρουσα και απομακρη.Το κρατος γενικα μοιαζει να συνδυαζει μια δυσκαμπτη αποσταση,αναισθητη σε ευρυτερες οικονομικες και κοινωνικες αλλαγες στην περιφερεια,με μια επιβλητικη παρουσια.Το φαινομενο αυτο μπορει να ερμηνευθει με ενα θεωρητικο σχημα,μια υποθεση εργασιας για τη σχεση διοικησης και δημοκρατιας κατα τη μεταβαση απο το αυταρχικο καθεστως στο δημοκρατικο,με εφαρμογη στην Ελλαδα της μεταπολιτευσης.
Γενικα παντως,οι καινουργιες δημοκρατιες επιζητουν απο τους διοικητικους τους μηχανισμους μια δυσκολη διττη αποστολη: να παραμεινουν αδυναμοι και να μην απειλουν την κυβερνηση και ταυτοχρονως να γινουν ισχυροι για να συντελεσουν στη νομιμοποιηση της δημοκρατιας,αυξανοντας την αποτελεσματικοτητα της κοινωνικοοικονομικης αποδοσης οτυ καθεστωτος αυτου,σε συγκριση με το προηγουμενο.

Η ελλειψη ανεξαρτησιας της δημ.διοικησης απο τα πολιτικα κομματα σε μια νεοκοπη δημοκρατια οπως η ελληνικη,ειναι αναγκαιος ορος για την επιβιωση και την εδραιωση της τελευταιας ,καθοσον,για ορισμενο διαστημα χρονου μετα την πτωση ενος αυταρχικου καθεστωτος,ανεξαρτητη διοικηση μπορει να σημαινει διοικηση που υποβλεπει τη δημοκρατια.Ετσι,διευκολυνεται η επικρατηση της "κομματικης" εναντι της "κρατικης" λογικης,η οποια θα εδινε εμφαση στην αποτελεσματικοτητα της διοικησης,η ακομα και εναντι στην "λογικη του δημοκρατικου καθεστωτος",η οποια θα επιτασσε την πολιτικη ουδετεροτητα και αμεροληψια της διοικησης εναντι ολων των πολιτικων κομματων - ειτε της συμπολιτευσης,ειτε της αντιπολιτευσης.Η "κομματικη" λογικη αναπτυσσεται εξαιτιας του κομματικου ανταγωνισμου και οδηγει στον κομματικο εκδημοκρατισμο της δημ.διοικησης.Προφανως ετσι ενδυναμωνεται και το πελατειακο κρατος.

Η ανωτερη δημοσιουπαλληλια λοιπον,συνιστα μια τυπικως ισχυρη ομαδα,η οποια ωστοσο ως συνολο ειναι ουσιαστικα ανισχυρη.Στην καλυτερη περιπτωση,οι ανωτεροι δημ.υπαλληλοι ειναι μια απο τις πολλες,εξαρτωμενες απο το κρατος ομαδες συμφεροντων στην Ελλαδα.Στη χειροτερη,ειναι μια διασπαρμενη κατηγορια υπαλληλων που πασχει απο ελλειψη συνοχης,οργανωτικης αυτονομιας και κοινωνικου κυρους.Δε συνιστουν λοιπον κοινωνικη,μα ουτε και διοικητικη ελιτ,γιατι ο ρολος τους ειναι δευτερευων,καθως και γιατι συχνα εχουν γινει ανωτεροι υπαλληλοι,χωρις ποτε να υποστουν ουσιαστικη αξιολογηση.Ο υποβοηθητικος ρολος της ανωτερης δημοσιουπαλληλιας σχετιζεται με τις χρονιες και προβληματικες οψεις της οργανωτικης δομης της δημ.διοικησης,οι οποιες,απο ορισμενες αποψεις,την κανουν να μοιαζει με μια προ-νεωτερικη πολιτικη οργανωση.
Η ενεργεια δε,των ανωτερων δημ.υπαλληλων αναλωνεται στην υπεραπιση των οποιων προνομιων τους εναντι των μεσων και κατωτερων δημοσιων υπαλληλων και του επισημου ισχνου τομεα αρμοδιοτητας τους απο επεμβασεις πολιτικων στελεχων η αλλων ανωτερων υπαλληλων.
Καταδεικνυεται περαν τουτου,οτι στην ελλ.δημοσιουπαλληλια,αφενος μεν δεν παρατηρειται σημαντικη αλλαγη αναφορικα με το επαγγελματικο προφιλ της,αφετερου δε,δεν εχει μια απο τις σημαντικοτερες πηγες εξουσιας απο την οποια αντλουν συνηθως οι γραφειοκρατες,δηλ την τεχνικη εξειδικευση.
Η οποια διοικητικη μεταρρυθμιση επιδιωκει συνηθως τον πολιτικο ελεγχο της δημ.διοικησης,αδιαφορωντας για την αποτελεσματικοτητα της,με αποτελεσμα ο κρατικος μηχανισμος να παραμενει πελατειακος,υπηρετωντας εναλλασσομενους πολιτικους πατρωνες.

Στην περιπτωση της συγχρονης Ελλαδας,οι πολιτικες των κομματων που ανερχονται στην εξουσια,φαινεται τοι διεπονται απο δυο αντικρουομενους στοχους: ο ενας ειναι ο ελεγχος της ανωτερης δημοσιουπαλληλιας,με την εξουδετερωση καθε αντιστασης απο αξιωματουχους που συνδεονται με το κομμα που κυβερνουσε προηγουμενως και με την τοποθετηση κομματικων οπαδων σε θεσεις ανωτατης βαθμιδας,οποτε αυτες χηρευουν.Ο αλλος στοχος ειναι η αναμορφωση των δομων σταδιοδρομιας που οδηγουν στις ανωτατες θεσεις,ως μερος ευρυτερων διοικητικων μεταρρυθμισεων,οι οποιες επιχειρουν να προσαρμοσουν τη δημοσια διοικηση στις αυξανομενες απαιτησεις της ευρωπαικης ενοποιησης και της οκονομικης παγκοσμιοποιησης.
Απο τη μια πλευρα η καθε κυβερνηση προσπαθει να διεισδυσει στην ανωτερη δημοσιουπαλληλια,για την κατανομη πορων και θεσεων,προκειμενου να πολλαπλασιαστουν οι πιθανοτητες επανεκλογης της και απο την αλλη,τον εκσυγχρονισμο της δημ.διοικησης προκειμενου αυτη να μπορεσει να ανταποκριθει στις προκλησεις της αποτελεσματικης παροχης υπηρεσιων
Δε θα πρεπει βεβαια κανεις να θεωρησει τους ανωτερους δημ.υπαλληλους αθωα θυματα που υποτασσονται στις επιθυμιες των εναλλασσομενων κυβερνωντων κομματων.Στο καλως θεμελιωμενο συστημα της κομματικης πατρωνιας που διαποτιζει τη δημοσιουπαλληλια,μονο οσοι υπαλληλοι δεν εχουν καλλιεργησει προσωπικες η πολιτικες σχεσεις δεν εχουν καμμια πιθανοτητα να προαχθουν,να παρουν καποια ευνοικη μεταθεση η προσθετο εισοδημα με τοποθετηση τους σε καποια προσωρινη υπουργικη επιτροπη.Τα μελη των δικτυων πατρωνιας ωφελουνται απο τις σχεσεις εξαρτησης μεταξυ πολτικων και υπαλληλων.Οι ανωτεροι δημ.υπαλληλοι ως ομαδα,εχουν διασπασθει βασει του ανταγωνισμου των πολιτικων κομματων και αδυνατουν να δρασουν με οργανωμενο συλλογικο τροπο.Δικαιολογουνται δε,να ισχυριστουν οτι δεν εχουν εξισου ισχυρες θεσεις,οσο υπονοουν οι τιτλοι τους και οσο ειναι συνηθισμενοι να κατεχουν οι ευρωπαιοι ομολογοι τους.Εμφανιζονται ως αξιωματουχοι - στελεχη μιας οργανωσης,η οποια εξυπηρετει τα συμφεροντα κυριως των πολιτικων κομματων που εναλλασσονται στην εξουσια.Εαν θεωρηθει οτι η δημ.διοικηση ειναι ο πυρηνας ενος κρατους παροχης υπηρεσιων,τοτε στην ελληνικη περιπτωση,οι υπηρεσιες δεν παρεχονται στο ευρυ κοινο,μα στους εκλεγμενους πολιτικους προισταμενους αυτης,στο κυβερνων κομμα και σε προνομιουχες πελατειες μεταξυ ενδεχομενων ψηφοφορων.

Εν ολιγοις,η ελληνικη κοινωνια εχει παραμεινει οργανωσιακα αδυναμη και σημαντικα εξαρτημενη απο το κρατος,καθως δεν ανθισαν ποτε,στο βαθμο που παρατηρει κανεις σε δυτικοευρωπαικες κοινωνιες,οργανωσεις πολιτων ανεξαρτητες της δημ.διοικησης.Η κινητοποιηση σε κομματικους αγωνες εχει "υπονομευσει" την "πολιτικη" ενεργεια του πληθυσμου,που γινεται ολο και περισσοτερο απαθης και η δημοσια σφαιρα γενικως εχει περιοριστει απο τη λογικη και τις απαιτησεις του εντονου διακομματικου ανταγωνισμου.Το ελληνικο κρατος δε,δεν εχει ακομη αποκτησει ακομη ρυθμιστικο χαρακτηρα.Η εξουσια της ανωτερης δημοσιουπαλληλιας,δεν "αιμορραγει" προς τα κατω,ουτε προς τα εξω.Αυτο σχετιζεται στενα με μια δομικη συνεχεια: σε πεισμα ολων,η δημ.διοικηση παραμενει συγκεντρωτικη και η εξουσια συγκεντρωνεται στα ανωτερα πολιτικα της κλιμακια,πανω απο εκεινα των πλεον υψηλοβαθμων δημ.υπαλληλων.

Τελικα η ελληνικη δημοσιουπαλληλια συνεχιζει να ειναι ιδιατερως πολιτικοποιημενη,κυριως λογω της πελατειακης φυσης του κρατους,λογω των επαναλαμβανομενων προσπαθειων των πολιτικων ελιτ να χρησιμοποιησουν τον κρατικο μηχανισμο περισσοτερο ως πηγη που δημιιουργει ψηφους,παρα ως εργαλειο εφαρμογης πολιτικης.Η πολιτικοποιηση στην Ελλαδα,δε γινεται αντιληπτη χωρις την κατανοηση του ανταγωνισμου των δυο μεγαλων κομματων.Ο πολωτικος κομματικος ανταγωνισμος και οι ιστορικες περιοδοι διχασμων ειναι οι κυριες αιτιες της πελατειακης φυσης του κρατους και ειδικα της υπερπολιτικοποιησης των υπαλληλων.Σε αυτο το πλαισιο,η πολιτικοποιηση της δημοσιουπαλληλιας στην Ελλαδα,μπορει να αναλυθει με την εξεταση των αντιφατικων τασεων ταυτοχρονου εκσυγχρονισμου και πολιτικου ελεγχου αυτης.

Η εκ των ανω πολιτικοποιηση των δομων της δημοσιουπαλληλιας και η δημιουργια νεων πεδιων ληψης αποφασεων απο τη μια και ο πολιτικος ελεγχος της διοικησης μεσω νεων διορισμων και ο επηρεασμος της συμπεριφορας η η αλλαγη της στασης και νοοτροπιας του υπαρχοντος δημοσιουπαλληλικου προσωπικου απο την αλλη,ειναι οι αιτιες αναπαραγωγης του πελατειακου κρατους,παρα τις προσπαθειες μεταρρυθμισης του.
Το πελατειακο κρατος δε,ειναι "λειτουργικο",τοσο για τις πολιτικες ελιτ,οσο και για τους δημ.υπαλληλους.Τετοια φαινομενα υπαρχουν και σε αλλες συγχρονες δημοσιες γραφειοκρατιες.Εαν υπαρχει κατι ιδιαιτερο στην ελληνικη περιπτωση,αυτο εντοπιζεται στην εκταση,την επιμονη και την ενταση των γραφειοκρατικων σχηματων που τη διαφοροποιουν καπως απο τις περιπτωσεις αλλων δυτικων δημοκρατιων.Παραμενει αναπαντητο,το κατα ποσον αυτα τα φαινομενα πολιτικοποιησης και πελατειακου κρατους θα ειχαν εμφανιστει,εαν δεν υπηρχε η συνεργασια μιας ανασφαλους δημοσιουπαλληλιας με μια "πολιτικη ταξη",εκπροσωποι της οποιας χρησιμοποιουν το κρατος κατα βουληση,σχεδον απο την ιδρυση του.

Εν κατακλειδι: η πολιτικοποιηση της δημοσιουπαλληλιας στην Ελλαδα και η πελατειακη φυση του κρατους εκδηλωνονται με δυο απο τις σημαντικοτερες συνεπειες της ιδαιτερης ιστορικης αναπτυξης του ελλ.κρατους.Αυτες ειναι κατα πρωτον η αναπαραγωγη των πελατειακων σχεσεων στο δημ.τομεα (που στην ελληνικη περιπτωση ειναι η αλλη οψη του νομισματος της πολιτικοποιησης) και κατα δευτερον ο φορμαλισμος των τρεχουσων δομω και διαδικασιων,ο οποιος μολις που καλυπτει ανεπισημες ρυθμισεις και πρακτικες,προς οφελος εκεινων των δημ υπαλληλων που συντασσονται με το κυβερνων κομμα.

O τροπος με τον οποιο διοικειται μια χωρα,επηρεαζει την ποιοτητα της δημοκρατιας.Σε χωρες με παραδοσιακα αδυναμες κοινωνιες πολιτων οπως η Ελλαδα,μερικα πολιτικα κομματα εχουν ενα πλεονεκτημα εναντι ολων των αλλων οργανωσεων (οπως κοινωνικες κινησεις και ομαδες συμφεροντων).Στις νεες δημοκρατιες (οπως η ελληνικη),αυτα τα κομματα χαιρουν προσθετης νομιμοποιησης,εφοσον ενσαρκωνουν τον αγωνα εναντιον του αυταρχισμου.Σε νεες δημοκρατιες,που εχουν εγκαθιδρυθει σε αδυναμες κοινωνιες πολιτων,τα κυβερνωντα κομματα ειναι πιθανως ικανα να κυβερνησουν με περισσοτερο αδιαμφισβητητο τροπο,συγκρινομενα με την περιορισμενη εξουσια κομματων σε παλαιοτερες δυτικες δημοκρατιες,οπου αλλοι πολιτικοι θεσμοι και οργανωσεις κοινωνιας πολιτων εχουν μεριδιο στην πολιτικη εξουσια - πραγμα που δε συμβαινει στην Ελλαδα.

Αυτο ενεχει τον κινδυνο,ολα τα θεσμικα οργανα να ανταποκρινονται λιγοτερο στις αναγκες του εκλογικου σωματος και γενικοτερα της κοινωνιας και περισσοτερο στις αναγκες του κυβερνωντος κομματος.Αυτο ισοδυναμει με περιορισμο της περαιτερω αναπτυξης της δημοκρατιας,καθως και με οξυνση οτυ πελατειακου χαρακτηρα του διοικητικου μηχανισμου του κρατους.

Πηγη: Η κορυφη του ελληνικου πελατειακου κρατους

Heptamer

Πάρα πολύ αληθινή ανάλυση.......

Μόνο που απογοητεύεται κάποιος, διότι

ο δρόμος προς την ανεξαρτητοποίηση-απογαλακτισμό της

Δημόσιας Διοίκησης και ημών από τα κόμματα διαφαίνεται

δυσκολότατος και μακρόχρονος.

Έχουμε ελπίδα;